Collectieve Ambitie, meer dan ooit nodig

Collectieve Ambitie, meer dan ooit nodig

Medewerkers in de organisatie worden niet gemotiveerd door hun taakomschrijving, een werktijdenverordening of alle andere regels, procedures en richtlijnen die de bazen en stafafdelingen, van binnen en buiten, voor hen verzinnen. Die werken in veel gevallen eerder energie-remmend dan energie-gevend. Medewerkers in moderne organisaties werken niet 8 uur per dag, 5 dagen per week, 42 weken per jaar en dat 40 jaar lang om daar het geld te verdienen waarmee ze vervolgens in hun vrije tijd leuke dingen kunnen doen.

Ambities waarmaken

Medewerkers anno nu willen zich betrokken voelen bij hun werk. Zij willen bevrediging vinden. Niet alleen sociaal, maar vooral ook inhoudelijk. Zij hebben professionele normen en waarden, ambities en opvattingen over hun vak en over de rol die zij in de gemeenschap hebben of zouden kunnen hebben. Zij willen die ambities waarmaken. Zij willen zich ontplooien, willen invloed uitoefenen op de doelen van hun organisatie, willen gehoord en gezien worden.

Het succes van moderne organisaties wordt bepaald door de overlap die er is tussen de professionele waarden en ambities van de medewerkers met die van de organisatie. Hoe groter die overlap, hoe groter het gevoel van verbondenheid met het doel en de richting van de organisatie, hoe soepeler de samenwerking. Wij noemen die overlap de Collectieve Ambitie van de organisatie.

Waarom en waartoe zijn wij een organisatie

Succesvolle organisaties van professionals hebben een richtinggevende, stimulerende collectieve ambitie, soms impliciet en onuitgesproken, soms juist heel expliciet. Deze collectieve ambitie lijkt in niets op de modieuze teksten van handige communicatieafdelingen die managers hun ‘mission-statement’ noemen.  In succesvolle professionele organisaties geeft de collectieve ambitie echt een onderscheidend, inspirerend en richtinggevend antwoord op de vraag: ”waarom en waartoe zijn wij een organisatie? Wat willen wij voor de maatschappij betekenen? Hoe willen wij dat waarmaken? Waarom werk ik bij die club?”

Autonomie van de medewerker
In succesvolle professionele organisaties werkt de collectieve ambitie door in de wijze waarop de medewerkers hun werk organiseren, op elkaar afstemmen en coördineren.  De formele en informele spelregels die de professionele en functionele samenwerking inkaderen en stroomlijnen, zijn afgeleid uit de collectieve ambitie. De autonomie van de medewerker krijgt de ruimte die nodig is om zichzelf optimaal te ontwikkelen en tegelijkertijd optimaal bij te dragen aan de doelen van de werkgemeenschap. In een collectieve ambitie gedreven werkgemeenschap werken medewerkers, die zich verantwoordelijk voelen en tonen voor het geheel, wetende dat daarbij concessie horen. Maar die concessies, ach, daar kan je mee leven als je je echt betrokken voelt...

Meer lezen: download dan mijn cahier uit 2004 over Collectieve Ambitieontwikkeling als motor voor de organisatieontwikkeling. Want heus, opvattingen over hoe je betrokkenheid genereert en organiseert, zijn van alle tijden en tijdloos, hoe subtiel het commerciële vernislaagje van de management dat ook telkens probeert te verhullen. 

Meedenken of participeren?

Laatst vroeg iemand mij:
Wat is nodig om Het Nieuwe Samenwerken op gang te krijgen? Ik antwoordde direct: jezelf en anderen serieus nemen en de moed hebben om het te beginnen…

Willekeurig welke gemeentelijke website je opzoekt: overal zie je het staan. Participatie is hot, het modewoord van deze jaren: “Wij betrekken de burgers”. Overal zie je bijeenkomsten, waar met groepen burgers plannen worden besproken, ideeën worden uitgewerkt. Veel gemeenten hebben ervaring met vaak heel creatief en inspirerend vormgegeven bijeenkomsten, waar burgers betrokken worden bij het planproces.

Is dat nu wat wij onder Het Nieuwe Samenwerken verstaan? Soms wel, maar eerlijk gezegd hebben we toch ook zo onze twijfels. Vaak, heel vaak, lijkt het er toch op dat wat nog niet zo lang geleden “inspraak” werd genoemd, nu “participatie” heet. Je merkt het aan de taal die wordt gebezigd: “U wordt uitgenodigd uw reactie te geven….”, “Wij nemen uw reactie mee…” of “Wij zullen serieus naar u luisteren”. Waar dit nu verschilt van wat we tien jaar geleden nog trots inspraak noemden, weet ik niet. De vorm is misschien anders, maar verder?

Mee-praters en mee-denkers

Veel van wat door de overheid ‘participatie’ wordt genoemd, is nog altijd niet meer dan een vriendelijke, sommige zeggen sluwe, manier om het ‘andere’ geluid keurig netjes een plekje te geven om het daarmee onschadelijk te maken.... Het verandert niets aan de fundamentele verhoudingen: de beslissers geven ruimte om mee te denken, maar houden en claimen de vrijheid om zelf te beslissen wat en hoe ze met de ‘inbreng’ zullen omgaan.

Wat de ‘mee-praters’ en ‘mee-denkers’ inbrengen, verdwijnt in een black-box en pas veel  later merken de ‘mee-praters’ en ‘mee-denkers’ wat uiteindelijk uit deze black-box komt. Gevolg? Burgers voelen zich niet serieus genomen, bestuurders klagen over ‘not-in-my-backyard-gedrag’ en beleidsprocessen verzanden in eindeloze trajecten.

In Het Nieuwe Samenwerken ben je geen mee-prater of mee-denker, maar mee-maker. Degenen die Het Nieuwe Samenwerken omarmen weten dat velen die belang hebben bij het aanpakken van een vraagstuk ook over unieke en onmisbare kennis, ervaring én middelen beschikken. Ze weten dat, door al deze puzzelstukjes bij elkaar te zetten, zij en alle anderen zicht op het totaal krijgen waardoor er ruimte ontstaat voor echte vernieuwingen, voor echte doorbraken.

Verschillende partijen, verschillende belangen

Naïef? Dromerig? Idealistisch? Integendeel. Overal ter wereld - ook in ons land - laten bestuurders en managers dagelijks zien dat het anders kan: niet over, maar met de mensen. Gezamenlijk. Echte co-creatie, waarin het product het resultaat is van een proces waarin verschillende partijen, met verschillende belangen, hun kennis, ervaring en deskundigheid delen en zo ontdekken waar hun ‘common-ground’ ligt. In dergelijke processen voelt iedereen zich eigenaar van het resultaat, omdat je veel meer hebt kunnen doen dan mee-denken en mee-praten: je hebt het mee-gemaakt!

Deze successen laten zien, dat Het Nieuwe Samenwerken helemaal niet zo moeilijk of onrealistisch is. Het enige dat nodig is, is de moed en bereidheid om de ander uit te nodigen om te onderzoeken waar de common-ground (hun gemeenschappelijke ambitie) ligt  en om te kijken wat elk daaraan kan en wil bijdragen. Bestuurders en managers die dit soort processen zijn gestart, hebben ontdekt dat dit hen snel veel verder brengt. Verder en sneller dan ze ooit voor mogelijk hadden gehouden. En daarmee uiteindelijk dus ook veel goedkoper. En wie zou dat in deze tijden van bezuiniging nou niet willen…

Eric Spaans - KaapZ

Het nieuwe SamenWerken

Laatst vroeg iemand mij….

Wat vind jij van het nieuwe beleid van minister Verhagen om 1,5 miljard beschikbaar te stellen aan 9 innovatie speerpunten in onze economie? Ik antwoordde direct: ik mis het enige dat echt zal werken en hard nodig is: bestuurlijke en organisatorische innovatie.

Waarom lukt het TomTom om in nog geen tien jaar tijd een leidende positie in de wereld in te nemen? Waarom lukt dat de gaming-industrie in Nederland ook? Aan de kwaliteit van de mensen kan het niet liggen. TomTom kan uit een vergelijkbaar potentieel aan hoogopgeleide, ambitieuze en creatieve jonge mensen putten als elke andere organisatie. Aan het geld kan het ook niet liggen, want noch de gaming industrie, noch TomTom heeft ooit één cent overheidssubsidie ontvangen.

Wat maakt dan toch, dat bij het ene bedrijf de ontwikkelingen wel snel gaan en het succes onmiskenbaar is, terwijl dat in andere bedrijfstakken niet gebeurt?

Vloeiend en bewegelijk
Het antwoord is simpel: we hebben het hier over moderne, 21^e eeuwse organisaties, waar de ruimte om te experimenteren en te leren volop aanwezig is, waar de symbiose tussen onderzoek en ondernemen vanzelfsprekend is, waar de organisaties niet zijn opgedeeld in elkaar bevechtende eilandjes en kokers. Waar medewerkers zich lid van de werkgemeenschap voelen en zich niet als ‘werknemer’ gedragen. Waar managers normale mensen zijn, die zich niet bezig houden met top-down, control-en-beheers spreadsheet management. Waar organisaties op een heel creatieve en duurzame manier hun klanten aan zich weten te binden, waar de grenzen tussen organisatie, organisatieonderdelen en de buitenwereld vloeiend en bewegelijk zijn.

Echte dialoog

Organisaties, zowel in de private als in de publieke sfeer, die erin slagen om in echte dialoog met hun stakeholders (werknemers, burgers, klanten, belanghebbenden etc.) hun diensten en producten te ontwikkelen, die erin slagen om tot echte co-creatie te komen, zullen in de 21^e eeuw het verschil gaan maken.

Dat is geen nieuws. Het is eigenlijk de centrale boodschap, die op verschillende tonen, al jaren klinkt uit elke hoek van de veranderkunde, organisatiekunde en bedrijfskunde. De boodschap dringt steeds dieper door en is door de bezuinigingen actueler dan ooit tevoren. Vanuit dat perspectief is de grote uitdaging waar we in deze eeuw voor staan, het leren samen-werken en leren samen-creëren op manieren die echt taboe doorbrekend is, die echt anders is dan dat we gewend zijn.

Succesvolle voorbeelden
Dat dat kan, staat buiten kijf. Op veel plaatsten in de wereld gebeurt het al. En ook in Nederland zijn steeds meer succesvolle voorbeelden te vinden van projecten, waar verschillende autonome partijen met elkaar door op zoek te gaan naar hun gezamenlijke belang, enthousiast, creatief en efficiënt resultaten bereiken die tot voor kort voor onmogelijk werden gehouden. Wij noemen dat Het Nieuwe SamenWerken.

Het Nieuwe SamenWerken slecht barrières, verbindt kokers, maakt ongelooflijk veel energie los en zorgt voor doorbraken op allerlei terrein. En...het kost nauwelijks geld. Het enige dat nodig is, is de moed en bereidheid om iets anders te willen en te durven proberen...

Mijn antwoord op de vraag wat ik van het industriebeleid van Verhagen vond, wordt hiermee verklaard. Het Nieuwe SamenWerken is een vorm van bestuurlijke en organisatorische innovatie, die nauwelijks geld kost en gegarandeerd effect oplevert. Als Verhagen hierop zou inzetten, zou hij zich de 1,5 miljard kunnen besparen, kan alle bureaucratie die hoort bij het toekennen van subsidies opgeheven worden. Dan kunnen we gelijk al het vrijkomende geld steken in onderwijs, het enige dat door de geschiedenis heen altijd aantoonbaar heeft bijgedragen aan de economische ontwikkeling van een land.

De komende tijd zal ik regelmatig in een korte blog antwoorden proberen te geven op de vele vragen die leven rondom Het nieuwe SamenWerken.
Reacties en vragen zijn van harte welkom!

Eric Spaans - KaapZ